TỔNG QUAN:

Luật Cạnh tranh ra đời và đi vào cuộc sống từ 04 năm nay là một khuôn khổ pháp lý toàn diện và hữu hiệu để điều chỉnh các hành vi phản cạnh tranh trên thị trường, qua đó tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh và bình đẳng cho các chủ thể tham gia trên thị trường.

Chính sách cạnh tranh quốc gia, cụ thể là pháp luật cạnh tranh được thiết lập trên nguyên tắc mở, không phân biệt dối xử và tự do cạnh tranh. Vì vậy, chính sách/luật cạnh tranh là nền tảng cốt lõi để thiết lập một thị trường cạnh tranh, nâng cao tính hiệu quả của nền kinh tế.

Cùng với quá trình mở cửa và cải cách kinh tế, đặc biệt là từ khi trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Việt Nam đã, đang và sẽ là địa điểm thu hút đầu tư từ các nhà đầu tư nước ngoài và đặc biệt cũng thúc đẩy, khuyến khích đầu tư trong nước. Chính vì vậy, trong thời gian qua, các tổ chức quốc tế và các cơ quan quản lý Việt nam đã thực hiện khá nhiều các Báo cáo đánh giá môi trường đầu tư và môi trường kinh doanh tại Việt Nam. Tuy nhiên, từ sau khi Luật cạnh tranh có hiệu lực thì cần thiết phải xây dựng Báo cáo môi trường cạnh tranh Việt nam vì các lý do sau:

1. Báo cáo môi trường cạnh tranh, cùng với Báo cáo môi trường đầu tư và Báo cáo môi trường kinh doanh sẽ là 03 hợp phần của bức tranh tổng thể về thực trạng thị trường cạnh tranh tại Việt nam. Báo cáo môi trường cạnh tranh sẽ là một báo cáo tổng thể, đánh giá về khả năng tiếp cận thị trường, khả năng tồn tại trên thị trường và dự báo về khả năng rút khỏi thị trường cho tất cả các chủ thể đang và có ý định/sẽ tham gia thị trường.
2. Xây dựng Báo cáo môi trường cạnh tranh cũng là một nhiệm vụ của Cuc quản lý cạnh tranh, đó là công tác giám sát và quản lý cạnh tranh, được thực hiện thông qua việc đánh giá môi trường cạnh tranh trong một số lĩnh vực cụ thể của nền kinh tế, bao gồm cả việc đánh giá hiệu quả thực thi của Luật cạnh tranh trong một số lĩnh vực đó.
3. Báo cáo này cũng sẽ là một nội dung quan trọng và cần thiết trong chương trình “Competition Advocacy” của VCAD, qua đó nâng cao hình ảnh và vị thế của Cục đối với cộng đồng doanh nghiệp, các nhà đầu tư và các bên có liên quan, đặc biệt là đối với các nhà tài trợ quốc tế.

MỤC TIÊU VÀ KẾT QUẢ ĐẦU RA

Mục tiêu:

Mục đích của báo cáo này là công bố bảng xếp hạng đánh giá môi trường cạnh tranh/Mức độ cạnh tranh trong một số lĩnh vực cụ thể của nền kinh tế trên cơ sở các tiêu chí được thiết kế, lựa chọn với bối cảnh và trình độ phát triển của kinh tế Việt Nam. Báo cáo này sẽ phục vụ cho các mục đích sau:

1. Các nhà đầu tư (kể cả trong và ngoài nước): cung cấp thông tin về mức độ cạnh tranh (như rào cản gia nhập, rút khỏi thị trường, chi phí cơ hội, sức mạnh thị trường của các đối thủ cạnh tranh hiện tại…) của các lĩnh vực/ngành trong nền kinh tế cho các nhà đầu tư, hỗ trợ quá trình lựa chọn, ra quyết định đầu tư của các nhà đầu tư trong nước và quốc tế
2. Các chủ thể đang hoạt động trên thị trường: giúp các chủ thể này có thông tin để chủ động điều chỉnh chiến lược cạnh tranh trong hoạt động sản xuất – kinh doanh, và cho phù hợp với quy định của Luật cạnh tranh cũng như sử dụng công cụ Luật cạnh tranh để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trước các đối thủ cạnh tranh
3. Các cơ quan quản lý nhà nước (Cục quản lý cạnh tranh và các cơ quan điều tiết ngành trong từng lĩnh vực cụ thể):
   1. Cung cấp thông tin đầu vào phục vụ cho việc phân tích chính sách, đưa ra khuyến nghị hoàn thiện chính sách cạnh tranh và điều tiết ngành nhằm giúp ngày một nâng cao tính cạnh tranh, qua đó gián tiếp góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của  của lĩnh vực/ngành;
   2. Cung cấp thông tin đầu vào quan trọng trong quá trình điềut ra các vụ việc hạn chế cạnh tranh của Cơ quan quản lý cạnh tranh sau này.
4. Các nhà tài trợ và các tổ chức quốc tế: Có thể đánh giá được các lĩnh vực có mức độ cạnh tranh cao/thấp để đưa ra những quyết định tài trợ dưới hai góc độ:

• Lựa chọn lĩnh vực tài trợ đem lại hiệu quả về phúc lợi xã hội và tạo công ăn việc làm, phục vụ các mục tiêu kinh tế - xã hội
• Lựa chọn lĩnh vực tài trợ nhằm cải thiện môi trường cạnh tranh trong lĩnh vực đó.

Kết quả đầu ra:

Các số liệu khảo sát, các tài liệu nghiên cứu, công cụ nghiên cứu và mô hình/ khuôn khổ đánh giá cạnh tranh, sản phẩm đầu ra quan trọng nhất của nghiên cứu là một báo cáo môi trường/ mức độ cạnh tranh trong 05 ngành thuộc lĩnh vực sản xuất (như trong danh sách trên).

Báo cáo này có thể gồm những nội dung sau:

Phần 1. Giới thiệu chung

• Phân tích bối cảnh, mục đích, phạm vi và khái quát về nội dung và phương pháp luận của báo cáo đánh giá môi trường cạnh tranh.

Phần 2. Phân tích, đánh giá kết quả khảo sát:

• Bức tranh chung về môi trường cạnh tranh trong 10 lĩnh vực: đánh giá khách quan theo kết quả khảo sát, gồm các nội dung về cấu trúc thị trường; chính sách và thể chế; rào cản gia nhập thị trường và tác động của môi trường cạnh tranh tới chi phí/giá
• Đánh giá mội trường cạnh tranh được định lượng theo tỷ lệ phần trăm, qua đó sắp xếp thứ tự một cách tương đối thứ hạng môi trường cạnh tranh của 10 lĩnh vực
• Đánh giá môi trường cạnh tranh trong từng lĩnh vực cụ thể: đánh giá một cách định tính, căn cứ trên kết quả khảo sát và phân tích thể chế.

Phần 3. Một số luận giải về kết quả khảo sát:

• Phân tích một số yếu tố cốt lõi trong các lĩnh vực được đánh giá là có môi trường cạnh tranh từ khá đến tốt: những điểm tích cực cần được duy trì và phát huy
• Phân tích một số yếu tố cốt lõi trong các lĩnh vực được đánh giá là có môi trường cạnh tranh không tốt: những bất cập trong môi trường cần được cải thiện.

Phần 4. Kết luận:

• Nêu ra các lĩnh vực còn tồn tại các vấn đề quan ngại về cạnh tranh
• Đề xuất các biện pháp để cải thiện môi trường cạnh tranh
• Đề xuất các công việc tiếp theo cho Cục Quản lý cạnh tranh.